Kościół św. Jana Chrzciciela

Klasztor Franciszkanów (OFMConv)

Diecezja Legnicka

Dzisiejszy kościół św. Jana Chrzciciela i kolegium pojezuickie mają niezwykle bogatą historię. Pierwszy kościół został ufundowany w 1294 roku przez Henryka V, a przebudowany w stylu gotyckim w XV wieku. Pierwszy klasztor franciszkanów w Legnicy został zbudowany w latach 1255-60. Za jego fundatora uchodzi książę Bolesław Rogatka. Początkowo klasztor ten należał do prowincji czesko-polskiej, a od roku 1284, wraz z innymi domami kustodii wrocławskiej i złotoryjskiej, znalazł się w prowincji saskiej. Jak wiele najstarszych franciszkańskich kościołów, tak i legnicki stał się miejscem wiecznego spoczynku piastowskich książąt legnicko-brzeskich. W 1699 roku kościół przekazano zakonowi jezuitów, którzy w latach 1714–1727 wznieśli obecną świątynię. W roku 1744 w kościele zawaliło się sklepienie, na odbudowę którego jezuici nie mieli już środków. Po kasacie Towarzystwa Jezusowego, król Fryderyk Wilhelm III ustanowił przy tym kościele katolicką parafię. Parafia własnymi środkami pokryła drewnianym sklepieniem nawę główną kościoła. W roku 1947 klasztor, kościół i parafię legnicką przejęli franciszkanie z Prowincji św. Antoniego i bł. Jakuba Strzemię. Po roku 1953, klasztor legnicki przez kilka lat był domem nowicjackim, a od roku 1957 siedzibą Niższego Seminarium Duchownego.
Kościół ma jest jednonawowy z szeregiem kaplic bocznych i emporami ponad nimi, z półkoliście zakończonym prezbiterium. Nawę i prezbiterium nakrywa pozorne sklepienie kolebkowe, wykonane z drewna. Fasada główna, dwuwieżowa, została założona na płynnej linii wklęsło-wypukłej i posiada bogate podziały architektoniczne. Hełmy wież są czterokondygnacjowe z wysmukłymi latarniami. We wnętrzu znajdują się liczne barokowe ołtarze z cennymi obrazami. Z inicjatywy księżnej Ludwiki wnętrze zachowanego gotyckiego prezbiterium przebudowano w latach 1677–78 na kolistą kaplicę. Odtąd kaplica jest Mauzoleum Piastów legnicko-brzeskich. Bogactwo dekoracji podnoszą freski, przedstawiające apoteozę całego rodu Piastów, oraz stojące na konsolach posągi czterech ostatnich członków tego rodu. Nad wejściem do Mauzoleum Piastów znajduje się dużych rozmiarów obraz św. Jana Nepomucena, przypisywany M. Willmannowi.
Ołtarz wielki z marmuru i stiuku z lat 1880–1881 został wzniesiony na podstawie szkicu renesansowego malarza G. Ferrariego. W polu głównym umieszczono rzeźbę Madonny z białego marmuru. Między jego kolumnami znajdują się barokowe rzeźby czterech ewangelistów z XVIII wieku. Przy filarach prezbiterium posągi apostołów: św. Piotra i św. Pawła dłuta Thamma. W jednym z ołtarzy z dawnych kościołów Bernardynów i Benedyktynek mieści się gotycka rzeźba Madonny.
Przy zachodniej ścianie kościoła wznosi się duży zespół budynków dawnego kolegium jezuitów, zrealizowanych w latach 1699–1714. Najbogatszą jego częścią jest elewacja frontowa o podziałach pilastrowych, z balkonowym portalem i bogatym wystrojem rzeźbiarskim.
Ze względu na swoje walory architektoniczne kościół św. Jana Chrzciciela w Legnicy należy do najwybitniejszych dzieł baroku na Śląsku i w Polsce. Stanowi również prawdziwy klejnot sztuki europejskiej.